Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów Podkowa Leśna

W Podkowie Leśnej, niewielkim miasteczku-ogrodzie pod Warszawą, stoi obszerna willa z lat 20. XX wieku, która przez ponad pół wieku była domem jednego z najważniejszych polskich pisarzy – Jarosława Iwaszkiewicza. Stawisko, bo tak nazywa się ten majątek, to dziś muzeum biograficzne, które zachowało autentyczną atmosferę miejsca, gdzie powstawały ważne dzieła literatury polskiej. To nie jest typowe muzeum z gablotami i tablicami informacyjnymi – to prawdziwy dom z oryginalnymi meblami, książkami i przedmiotami codziennego użytku.

Dla osób interesujących się literaturą polską XX wieku wizyta tutaj to szansa, by zobaczyć jak żył i tworzył Iwaszkiewicz. Dla innych – ciekawa wycieczka do eleganckiego domu z międzywojnia, otoczonego rozległym parkiem.

Historia Stawiska – od prezentu ślubnego do muzeum

Willę zbudowano w latach 1927-1928 według projektu architekta Stanisława Gądzikiewicza. Finansował budowę Stanisław Lilpop, przemysłowiec i właściciel okolicznych terenów, który podarował posiadłość swojej córce Annie i jej mężowi Jarosławowi Iwaszkiewiczowi. Początkowo majątek liczył 45 hektarów, później zmniejszył się do około 18 hektarów.

Nazwa Stawisko nie wzięła się znikąd – Iwaszkiewicz pracował kiedyś jako nauczyciel na Ukrainie, w majątku Stawiszcze należącym do rodziny Branickich. Wspomnienia z tamtych czasów były na tyle ciepłe, że postanowił przenieść tę nazwę na swój własny dom.

W latach 30. majątek stał się prawdziwym centrum kulturalnym. Bywali tu Karol Szymanowski, Antoni Słonimski, Jan Lechoń, Julian Tuwim – praktycznie cała śmietanka ówczesnego świata literackiego i artystycznego. Podczas II wojny światowej, kiedy Stawisko było stosunkowo odizolowane od innych miejscowości, stało się schronieniem dla wielu twórców. Mieszkali tu między innymi Czesław Miłosz, Krzysztof Kamil Baczyński, Leon Schiller czy Witold Lutosławski.

Podczas okupacji Stawisko funkcjonowało jako swoisty azyl dla ludzi kultury. Jego położenie na skraju lasu i względna izolacja sprawiały, że było to bezpieczniejsze miejsce niż Warszawa.

Co można zobaczyć w muzeum

Wnętrza willi zachowały oryginalny układ i wyposażenie. To właśnie tutaj Iwaszkiewicz pisał swoje powieści, opowiadania i eseje przez ponad 50 lat. Można zajrzeć do jego gabinetu, zobaczyć bibliotekę z tysiącami książek, wejść do salonu, gdzie odbywały się spotkania z artystami.

Meble, obrazy na ścianach, przedmioty codziennego użytku – wszystko zostało zachowane tak, jakby właściciele wyszli na chwilę i mieli zaraz wrócić. Na ścianach wiszą dzieła malarstwa polskiego z XIX i XX wieku. W bibliotece znajduje się ogromny księgozbiór oraz archiwum pisarza.

Szczególnie ciekawe są zbiory muzyczne – partytury młodzieńczych kompozycji samego Iwaszkiewicza (niewielu wie, że próbował swoich sił w komponowaniu), rękopisy jego książek o Chopinie, Bachu i Szymanowskim, korespondencja z wybitnymi muzykami epoki. Jest tu też kolekcja płyt analogowych, głównie z muzyką Bacha, Chopina i niemieckich romantyków.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum w Stawisku to przede wszystkim cel dla miłośników literatury i historii kultury polskiej. Ktoś, kto czytał „Brzezinę”, „Pannę z Wilka” czy „Sławę i chwałę” zobaczy tutaj miejsce, gdzie te dzieła powstawały.

Ale warto przyjechać też po prostu z ciekawości – żeby zobaczyć jak wyglądało życie zamożnej polskiej rodziny inteligenckiej w międzywojniu i w PRL-u. Willa jest pięknie położona na wzgórzu, otoczona lasem i parkiem. Samo spacerowanie po posesji, zwłaszcza wiosną czy latem, to przyjemność.

Dla dzieci może być tu mniej atrakcji niż w typowych „rodzinnych” muzeach – to miejsce wymaga pewnej cierpliwości i zainteresowania historią. Starsze dzieci, które już coś słyszały o Iwaszkiewiczu w szkole, mogą jednak znaleźć tu ciekawy kontekst do lekcji języka polskiego.

Zwiedzanie z przewodnikiem czy na własną rękę

Większość pomieszczeń jest otwarta dla zwiedzających. W każdym z nich znajdują się opisy wyjaśniające co i dlaczego się tu znajduje. Można więc zwiedzać na własną rękę, choć warto wcześniej sprawdzić godziny otwarcia.

Grupy wycieczkowe przyjmowane są po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym. Jeśli ktoś planuje przyjazd z większą grupą, lepiej zadzwonić i umówić się na konkretną godzinę.

Zbiory muzeum są też udostępniane osobom prowadzącym badania naukowe, choć materiały nie są wypożyczane – można z nich korzystać tylko na miejscu.

Iwaszkiewicz w swoim testamencie zapisał, że Stawisko ma stać się muzeum. Organizacja placówki trwała od 1980 roku, a oficjalnie muzeum otwarto w 1984 roku.

Praktyczne informacje – jak dojechać i ile kosztuje bilet

Muzeum znajduje się przy ulicy Gołębiej 1 w Podkowie Leśnej. Najwygodniej dojechać tam samochodem – trzeba jechać drogą 719 w kierunku Warszawa-Żyrardów. Podkowa Leśna leży w powiecie grodziskim na Mazowszu, około 20 kilometrów od centrum Warszawy.

Dla osób podróżujących komunikacją publiczną najlepsza opcja to Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD). Można wysiąść na stacji Podkowa Leśna Zachodnia i przejść się ulicą Zachodnią i Gołębią – to około 15 minut spacerem. Alternatywnie można wysiąść na stacji Podkowa Leśna Główna i iść niebieskim szlakiem turystycznym wzdłuż torów, co zajmuje około 25 minut.

Co do cen biletów – warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeum lub zadzwonić pod numer telefonu 22 758-93-63. Muzeum jest samorządową instytucją kultury Powiatu Grodziskiego, więc ceny nie są wygórowane.

Ile czasu zarezerwować na wizytę

Samo zwiedzanie domu zajmuje od godziny do półtorej godziny, w zależności od tempa i zainteresowania szczegółami. Warto jednak doliczyć czas na spacer po parku i okolicy – szczególnie jeśli pogoda dopisuje.

Podkowa Leśna sama w sobie jest ciekawym miejscem – to osiedle ogrodowe założone w latach 20. XX wieku, z charakterystyczną zabudową willową i dużą ilością zieleni. Po wizycie w muzeum można przejść się po okolicy, zobaczyć inne budynki z tego okresu.

Jeśli ktoś planuje dłuższy wypad, w okolicy jest jeszcze kilka ciekawych punktów – rezerwat przyrody Parów Sójek czy inne atrakcje Podkowy Leśnej. Całość może zająć spokojnie pół dnia.

Kontakt z muzeum: telefon 22 758-93-63 lub 22 729-14-21, e-mail [email protected]. Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu.